W dniu 15 czerwca 2023 roku odbędzie się wydarzenie o ogromnym znaczeniu dla wszystkich osób mających kredyty we frankach szwajcarskich. W tym dniu zostaną ogłoszone dwa ważne wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, dotyczące kluczowych kwestii związanych z kredytami frankowymi.

O jakie sprawy chodzi?

Pierwsza sprawa, która jest już szeroko dyskutowana od pewnego czasu, dotyczy wynagrodzeń żądanych przez banki od kapitału kredytu w przypadku, gdy sąd stwierdza nieważność całej umowy kredytowej od samego początku (sygn. C-520/21).
Druga sprawa natomiast, dotyczy zawieszenia sądowego spłaty rat kredytu, zaciągniętego w Getin Banku, do czasu wydania prawomocnego wyroku w postępowaniu unieważniającym umowę. Ta sprawa ma znacznie szerszy kontekst niż pierwsza i na niej skupimy się w poniższym wpisie (sygn. C-287/22).

O co dokładnie chodzi?

Getin Bank, jeden z największych banków w Polsce, z wieloma klientami, w tym również Frankowiczami, obecnie staje przed wieloma sprawami dotyczącymi nieważności umów kredytowych indeksowanych do walut obcych, głównie CHF. W jednej z tych spraw, dotyczącej ustalenia nieważności umowy kredytu, sędzia Wydziału Frankowego Sądu Okręgowego w Warszawie zadał pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). W tej konkretnej sprawie, kredytobiorcy, którzy starają się o unieważnienie umowy, wystąpili o zabezpieczenie swoich roszczeń poprzez wstrzymanie spłaty rat kredytu do czasu wydania ostatecznego wyroku. Jednak sąd wydał postanowienie odmawiające im zabezpieczenia, argumentując to tym, że nie spłacili jeszcze bankowi nominalnej kwoty kredytu. Sąd w Warszawie skierował pytanie do TSUE, aby rozstrzygnąć, czy unijna Dyrektywa 93/13, chroniąca konsumentów przed nieuczciwymi warunkami w umowach, nie stoi w sprzeczności z krajowymi przepisami i orzecznictwem, zgodnie z którymi sąd może odmówić kredytobiorcy zabezpieczenia, na przykład ze względu na konieczność rozliczenia się z bankiem z pożyczonego kapitału lub z powodu dobrej sytuacji finansowej banku, nawet jeśli istnieje duże prawdopodobieństwo, że umowa kredytowa zostanie unieważniona przez sąd.

To pytanie prejudycjalne zostało zadane przed ogłoszeniem decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego o objęciu Getin Banku procesem przymusowej restrukturyzacji Getin Noble Bank, która miała miejsce 30 września 2022 roku. Zgodnie z ustawą o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, w trakcie przymusowej restrukturyzacji niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania zabezpieczającego, które pozwala na wstrzymanie spłat rat. Jednak istnieją poważne wątpliwości, zarówno w doktrynie, jak i w niektórych sądach, czy ta ustawa nie jest sprzeczna z przepisami unijnymi i nie ogranicza praw konsumenta. Chodzi tu o to, czy przepisy ustawy o BFG, które zabraniają wszczynania postępowań zabezpieczających wobec banku objętego przymusową restrukturyzacją, są zgodne z unijną dyrektywą chroniącą konsumentów oraz dyrektywą dotyczącą procesów restrukturyzacyjnych i naprawczych. Z tego powodu istnieje wiele wątpliwości wśród doktryny prawniczej, a niektóre sądy nadal przyznają Frankowiczom z Getin Banku zabezpieczenia w postaci wstrzymania spłaty rat, aby zapobiec narastaniu nadpłat, które mogą być trudne do odzyskania.

W dniu 28 kwietnia 2023 roku został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości Getin Noble Bank S.A. Jednak proces ogłoszenia upadłości prawdopodobnie potrwa jeszcze kilka miesięcy przed podjęciem ostatecznej decyzji. Formalnie bank nadal znajduje się w stanie przymusowej restrukturyzacji, dlatego wyrok TSUE zaplanowany na 15 czerwca 2023 roku będzie miał ogromne znaczenie i powinien rozwiać wszelkie wątpliwości dotyczące tej sprawy.

Mimo że dotycząca konkretnych kredytobiorców sprawa przed TSUE została wszczęta przed ogłoszeniem decyzji o przymusowej restrukturyzacji Getin Banku, wyrok TSUE, który zostanie ogłoszony 15 czerwca 2023 roku (C‑287/22), będzie miał znaczenie ogólne. Mamy nadzieję, że przyczyni się do jednolitego stanowiska sądów krajowych we wszystkich sprawach dotyczących kredytów frankowych. Wkrótce dowiemy się, czy również mniejsze sądy, które obecnie coraz częściej rozpatrują takie sprawy ze względu na zmianę przepisów dotyczących właściwości sądów, będą udzielały zabezpieczeń, kładąc nacisk na ochronę praw konsumentów. Wydaje się to słuszne, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że około 98% umów kredytowych jest unieważnianych, a kontynuowanie spłaty rat może przynieść większe szkody dla konsumenta i niepotrzebnie powiększać skalę rozliczeń po wydaniu prawomocnego wyroku.

Na co warto także zwrócić uwagę, od 1 lipca 2023 roku nastąpią zmiany w przepisach dotyczących rozpatrywania zażaleń, które będą obejmować również zażalenia dotyczące zabezpieczeń. Zażalenia na decyzje dotyczące zabezpieczeń będą rozpoznawane przez sędziów sądów drugiej instancji, co może mieć wpływ na utrwalenie stanowiska, że wnioski o zabezpieczenia w sprawach kredytów frankowych powinny być uwzględniane na korzyść kredytobiorców.